Các giai đoạn đầu tư của một start up

C

Idea Stage

Đây là giai đoạn đầu tiên của một start up, nơi mà bạn hoàn toàn làm chủ cuộc chơi của mình. Bạn sẽ có hàng đống ý tưởng để triển khai một business, từ nhỏ có đến lớn có, nhưng rồi sau đó bạn chọn một ý tưởng mà bạn nghĩ là khả thi nhất và thực hiện nó. Đây là giai đoạn mà bạn sở hữu hoàn toàn 100% ổ bánh, nhưng ổ bánh này đang chỉ mới ở giai đoạn ideation, và bạn đang chuẩn bị triển khai nó thành một sản phẩm/dịch vụ thực tế cho business của mình.

Co-founder stage

Khi bắt đầu triển khai ý tưởng và business, giai đoạn này bạn sẽ khó mà có thể làm một mình được, có hàng tá công việc đổ dồn lên bạn, ví dụ như phát triển sản phẩm, marketing, nghiên cứu và phát triển thị trường, giải quyết nhân sự… Rồi trong mỗi cái lớn này lại có những cái nhỏ nhỏ hơn như dev app/web, thiết kế UI/UX, ấn phẩm graphic cho các chiến dịch marketing… Thật khó để làm hết một mình, vì vừa tốn thời gian mà lại không mang lại hiệu suất tốt nhất. Vậy là bạn tìm kiếm một co-founder hay còn gọi là một người đồng hành, đồng sáng lập cùng bạn phát triển business này.

Thường đây là những người mà bạn tin tưởng, cùng chung chí hướng, hiểu được bạn đang làm gì và sẽ làm gì, có năng lực phù hợp với những gì mà bạn đang cần. Bạn làm việc với họ và bạn thấy họ có nhiều triển vọng, tâm huyết với dự án và trở thành một nhân tố không thể thiếu trong business, bạn đề nghị họ trở thành co-founder. Lúc này, miếng bánh của bạn tuy vẫn là một chiếc bánh thô sơ, cổ phần đơn giản chỉ là những thứ mơ hồ, không tiền, không quyền, không quyền lợi, thứ bạn trao đi chỉ là một niềm tin mãnh liệt và…cổ phần.

Cổ phần…

Cổ phần ở giai đoạn này chưa đủ để có thể giúp bạn sống sót. Nếu bạn và người co-founder đó đang làm việc full time để có tiền trang trải cuộc sống 8–9 tiếng làm việc trên công ty và dành thời gian còn lại để phát triển start-up. Tuy nhiên, hiệu quả cũng không thật sự cao và khả năng fail là rất nhanh vì thời gian sau 8–9 tiếng đó quả thật rất khó hiệu quả, đôi khi sẽ nảy sinh ra tâm trạng mệt mỏi, stress và muốn buông bỏ. Do đó, việc nghỉ làm để dành toàn thời gian cho start-up là điều thường thấy, và việc nuôi sống 2 bạn sẽ nhờ vào tiền tiết kiệm, cho đến khi…hết tiền.

Hết tiền tiết kiệm, sản phẩm chưa thành hình, thị trường chưa có, chưa có nhiều giá trị, vậy làm sao để bạn có thể tiếp tục công cuộc start-up của mình.

The Family and Friends Round

Đây là vòng đúng y như cái tên gọi. Kêu gọi đầu tư từ chính gia đình và bạn bè. Bạn có thể vay mượn từ họ hoặc kêu gọi họ đầu tư và chia lại cổ phần của công ty bạn. Ví dụ như bạn có một đứa bạn giàu sụ, bạn đồng ý chia cho họ 10% cổ phần để đổi lấy 500tr VND. Bài toán kinh phí ban đầu được giải quyết, bạn và người co-founder đó có thể sống sót thêm khoảng 1 năm trước khi mọi thứ trở về con số 0 tròn trĩnh.

Đăng ký công ty

Để hợp pháp hóa quyền lợi của những người đã đầu tư và co-founder, bạn phải đăng ký công ty của mình với cơ quan, quy định rõ người bạn ấy của bạn đã được hưởng 10% cổ phần. Ngoài ra bạn nên để dành một số cổ phần cho những trường hợp khác trong tương lai, ví dụ như cho những bạn co-founder mới, gọi là option pool. Số lượng cổ phần trong option pool bao nhiêu là do bạn quyết định.

The angel round

Với số tiền 500tr được đầu tư và bạn có thể phát triển sản phẩm đó trong vòng 1 năm. Nhưng sau đó nguồn vốn đó vẫn sẽ cạn kiệt, và bạn cần phải kêu gọi thêm nhà đầu tư. Có nhiều nhà đầu tư mà bạn có thể kêu gọi, điển hình như:

CÁC VƯỜN ƯƠM DOANH NGHIỆP

Các nhà đầu tư này thường là những doanh nghiệp hỗ trợ start up. Ngoài việc cung cấp kinh phí để duy trì hoạt động, bạn còn được cung cấp cả nơi làm việc, cố vấn phát triển (sản phẩm, thị trường, pháp lý…) Nghe thì có vẻ hấp dẫn nhưng thường thì đầu tư không cao nhưng vẫn chiếm một tỷ lệ cổ phần.

NHÀ ĐẦU TƯ THIÊN THẦN (ANGEL INVESTOR)

Các nhà đầu tư thiên thần này có thể là một cá nhân đầu tư tiền của mình vào một công ty khởi nghiệp. Thông thường thì các nhà đầu tư thiên thần này hay đầu tư vào giai đoạn đầu của các start-up để có thể chiếm được tỷ lệ cổ phần cao với mức đầu tư không quá lớn (không quá lớn chứ không phải nhỏ nhé).

Tuy nhiên, các nhà đầu tư thiên thần này không phải chỉ biết đầu tư mù quán vào một dự án/ý tưởng còn ở giai đoạn chưa thành hình của bạn. Họ sẽ bỏ tiền nếu sản phẩm/công ty của bạn đáng giá cho việc đầu tư. Bạn có thể show cho họ sản phẩm của mình, tầm nhìn, tiềm năng và chứng minh bằng những mẫu prototype. Họ đánh giá dự án của bạn và nếu phù hợp, họ sẽ đầu tư.

Giả sử, các Angel investor đánh giá dự án của bạn trị giá khoảng 10 tỷ. Họ sẽ đầu tư cho bạn 2 tỷ, vậy bạn nghỉ rằng bạn sẽ chia cho họ 20% cổ phần??? Không, sai rồi. Giá trị của công ty bạn sẽ được tính theo công thức:

Tổng giá trị công ty = giá trị được đánh giá trước khi đầu tư + số tiền được đầu tư.

Tức là 10 tỷ + 2 tỷ = 12 tỷ

Như vậy, số cổ phần bạn sẽ đưa cho investor sẽ là: 2/12 = 1/6 = 16.7% cổ phần.

Miếng bánh sẽ càng ngày càng bự

Bạn đã chia miếng bánh của mình cho tổng cộng: bạn, co-founder, người bạn đại gia và angel investor. Điều đó có nghĩa là số lượng cổ phần của bạn đang giảm đi, nhưng đó là sự giảm về lượng nhưng lại tăng về chất. Tức là giờ đây, tuy bạn sẽ được ăn tỷ lệ miếng bánh nhỏ hơn, nhưng miếng bánh ấy lại to hơn, và có khi nó còn to hơn cả miếng bánh ban đầu của bạn.

Nói đi cũng phải nói lại, vì tỷ lệ càng giảm, nên việc làm chủ công ty của bạn sẽ càng ngày càng giảm. Tức là sau mỗi vòng kêu gọi đầu tư, bạn sẽ bắt đầu mất dần quyền quản lý công ty của bạn hay nói cách khác, bạn đang đánh mất đi công ty của bạn vào tay một trong những nhà đầu tư đó.

Hãy cẩn trọng.

Venture capital round (VC)

Đầu tư mạo hiểm. Dự án bạn sau vài vòng đầu tư trên đã bắt đầu thành hình và chuẩn bị đưa ra thị trường.

Tuy nhiên việc đưa ra thị trường phải cần nguồn lực rất lớn về vốn cũng như khả năng scale up doanh nghiệp.

Bạn bắt đầu kêu gọi đầu tư từ các nhà đầu tư mạo hiểm. Các nhà đầu tư mạo hiểm sẽ đánh giá dự án của bạn, nếu họ đồng ý thì đó sẽ là một khoảng đầu tư khổng lồ.

Lấy ví dụ đơn giản, giả sử bạn phát triển một nền tảng ecommerce và được định giá cho dự án là 100 tỷ, họ quyết định đầu tư vào bạn 50 tỷ để đưa sản phẩm ra thị trường và chiếm miếng bánh thị trường này. Công thức tính vẫn như cũ.

Tỷ lệ cổ phần

Tỷ lệ cổ phần = 50 tỷ / (100 tỷ + 50 tỷ) = 33%

Vâng, với tỷ lệ cổ phần là 33% thì lúc này công ty không còn là của bạn nữa mà đã bị kiểm soát bởi các nhà đầu tư. Bạn sẽ có thể có nhiều vòng đầu tư kêu gọi khác nữa, có nhiều quỹ đầu tư mạo hiểm sẵn sàng đầu tư cho bạn nếu bạn đã kêu gọi thành công 1 hoặc vài quỹ. Nhưng rồi sẽ đến một lúc nào đó, bạn sẽ rơi vào những trường hợp này:

  • Công ty xài hết tiền, các nhà đầu tư không đầu tư nữa => Toang
  • Dự án của bạn đủ mạnh để có thể scale up mạnh, tiềm năng cao => các doanh nghiệp lớn thích thú hoặc e ngại sự phát triển của bạn sẽ ảnh hưởng tới họ sau này => họ quyết định mua lại công ty của bạn.
  • Dự án của bạn cực kì thành công, rất khả quan, lợi nhuận nhiều, sau nhiều vòng đầu tư, bạn quyết định công khai doanh nghiệp, niêm yết lên sàn, hay gọi nôm na là IPO.

Đọc thêm: Đầu tư vốn cổ phần ở công ty chưa niêm yết

Vòng cuối cùng, IPO

Nói nôm na, IPO là một cách gọi khác của việc kêu gọi đầu tư. Nhưng không phải đầu tư từ vài người, từ vài doanh nghiệp hay từ vài quỹ đầu tư. Mà là từ hàng triệu người. Thông qua việc niêm yết lên sàn, bạn có thể bán cổ phần trên thị trường chứng khoán và bất cứ người nào cũng có thể mua cổ phần của công ty bạn. Do đó, bạn có thể nhận được tiền từ việc bán bớt cổ phần của công ty.

Ngoài ra, trước khi nêm yết lên sàn, những người đang nắm giữ cổ phiếu của bạn đều là những cố phiếu giới hạn, gọi là Restricted stock. Những cổ phiếu này chỉ được nắm giữ bởi các cổ đông trong nội bộ công ty và tất nhiên quyền mua bán hay chuyển nhượng cổ phiếu này rất hạn chế. Loại cổ phiếu này chỉ được phép giao dịch dưới sự cho phép và theo quy định của luật Chứng khoán ở môi nước.

Tuy nhiên, nhờ IPO, bạn và những nhà đầu tư khác có thể bán, chuyển nhượng và biến cổ phiếu này thành tiền thật.

Giai-doan-dau-cua-mot-startup

Bài viết gốc của anh Minh Tu Bui được share trong Group Quản trị và thấu hiểu bởi anh Tuan Le.

Add comment

Your sidebar area is currently empty. Hurry up and add some widgets.